Nếu chỉ được học một kỹ năng trong nghề này thì nên học cách nhìn cửa tổ.
Nó thay thế được phần lớn việc mở thùng, mất một phút mỗi tổ, và không lấy đi gì của đàn.
- Bốn thứ cần nhìn: lượt ra vào, phấn ở chân, ống tổ, xác ong
- Nhìn vào buổi sáng nắng, khoảng tám tới mười giờ
- So tương đối giữa các tổ trong cùng buổi
- Ghi lại thì mới thấy được xu hướng
Lượt ong ra vào
Đứng cách tổ chừng một mét, nhìn đồng hồ, đếm số con chui ra trong một phút.
Phải đếm lúc trời nắng ấm, khoảng tám tới mười giờ sáng. Đếm lúc chiều muộn hay trời âm u thì tổ nào cũng vắng.
Quan trọng là so tương đối giữa các tổ trong cùng buổi, chứ đừng bám vào con số tuyệt đối. Cùng một trại mà tổ này gấp đôi tổ kia thì mới có ý nghĩa.
Con số cũng thay đổi theo mùa. Trong tháng 1 đến tháng 3 thì tổ nào cũng thưa, đó là bình thường.
Bốn dấu hiệu và cách đọc
Bảng dưới dùng cho tổ đã ổn định.
| Dấu hiệu | Đàn ổn | Đáng lưu ý |
|---|---|---|
| Lượt ra vào | Đều, nhộn nhịp buổi sáng | Thưa dần dù trời nắng |
| Phấn ở chân ong về | Có, nhiều màu | Rất ít hoặc không có |
| Ống vào tổ | Dày dặn, có ong gác | Mỏng, méo, không ai canh |
| Xác ong trước cửa | Vài con, được dọn đi | Nhiều, nằm lại |
| Ong non tập bay | Thấy vào giữa trưa | Không thấy suốt nhiều tuần |
| Tư thế ong ở cửa | Bình thường | Bu đông căng thẳng, tha xác kiến |
Phấn ở chân ong
Đây là dấu hiệu ít người để ý mà lại nói nhiều nhất.
Ong thợ mang phấn về là để nuôi ấu trùng. Đàn nào đang nuôi lứa kế cận thì dòng phấn về đều đặn.
Đứng nhìn năm phút, nếu thấy chừng một phần ba số con về có dính phấn ở chân là đàn đang sinh sản tốt. Suốt năm phút không con nào mang phấn thì đàn hoặc đang mất chúa, hoặc đang giai đoạn khó khăn.
Màu phấn còn cho biết đàn đang ăn ở đâu. Nhiều màu khác nhau nghĩa là nguồn hoa quanh đó đa dạng.
Ong non tập bay
Vào giữa trưa nắng, nếu thấy một đám ong nhỏ bay lượn vòng vòng trước cửa tổ thì đó là ong non đang tập bay và ghi nhớ vị trí.
Đây là bằng chứng chắc nhất rằng đàn có chúa và chúa đang đẻ, mà không cần mở thùng.
Với tổ mới tách, đây là mốc quan trọng nhất: thấy ong non tập bay ở tuần thứ tư tới thứ sáu nghĩa là mọi việc đang đi đúng hướng.
Không thấy suốt hơn sáu tuần thì mới nên mở kiểm tra.
Ghi lại thì mới thấy xu hướng
Một lần nhìn cho biết tình trạng hiện tại. Nhiều lần nhìn được ghi lại mới cho biết xu hướng.
Ở Mora Bee, mỗi tổ mỗi tháng có một dòng: quân đông hay thưa, phấn có đều không, có gì bất thường.
Sau một năm mở sổ ra so là thấy ngay những thứ không nhận ra khi nhìn từng ngày: tổ nào luôn yếu hơn, khu nào trong vườn nuôi tốt hơn.
Chụp ảnh cửa tổ cùng một góc mỗi tháng cũng là cách hay, so ảnh thấy rõ hơn nhớ.
Những chỗ người nuôi hay vấp
- Nhìn vào chiều tối hay ngày âm u rồi kết luận đàn yếu
- So lượt ra vào của tổ ở hai trại khác nhau
- Chỉ nhìn khi nghi có vấn đề, không nhìn đều
Câu hỏi thường gặp
Bao nhiêu lượt ra vào một phút là tốt?
Không có con số chuẩn vì tuỳ loài và tuỳ mùa. Cách đúng là so giữa các tổ trong cùng trại, cùng buổi.
Trời mưa thì nhìn thế nào?
Đừng nhìn lúc mưa hay ngay sau mưa. Ong không ra ngoài, tổ nào cũng vắng như nhau.
Ong bu đông ở cửa nghĩa là gì?
Có thể đàn đang chống trả kiến, hoặc thùng quá nóng nên ong ra ngoài bớt. Cần xem thêm dấu hiệu khác.
Không thấy ong non tập bay thì sao?
Với tổ đã ổn định thì có thể chỉ là chưa đúng lúc nhìn. Với tổ mới tách quá sáu tuần thì nên mở kiểm tra.
Mất bao lâu để quen mắt?
Vài tháng nhìn đều. Nhanh nhất là nhờ người nuôi lâu năm chỉ tận nơi một buổi.