Trời nắng đẹp mà cửa tổ vắng hẳn so với tuần trước. Đây là dấu hiệu sớm nhất mà nhiều người bỏ qua vì tưởng chỉ là ngày ong lười.
Có vài nguyên nhân, và phân biệt được thì mới biết nên làm gì.
- Thiếu nguồn hoa là nguyên nhân phổ biến nhất
- Đối chiếu với lịch mùa trước khi nghĩ tới bệnh
- Mất chúa cũng gây chững nhưng biểu hiện khác
- Dính thuốc thì thường kèm xác ong trước cửa
Bốn nguyên nhân thường gặp
Thiếu nguồn hoa: phổ biến nhất. Ở Đắk Nông thì rơi vào tháng 1 đến tháng 3. Ong vẫn ra nhưng ít, và về tay không.
Mất chúa: đàn vẫn ra vào vài tuần đầu, nhưng không có ong non tập bay, quân giảm dần sau đó.
Dính thuốc: thường kèm xác ong nằm rải trước cửa vào buổi sáng, con chết còn nguyên.
Thùng quá nóng hoặc quá ẩm: ong bu ra ngoài cửa giữa trưa, hoặc mở nắp thấy đọng nước và vệt mốc.
| Nguyên nhân | Dấu hiệu kèm theo | Việc nên làm |
|---|---|---|
| Thiếu hoa | Ong về tay không, không mang phấn | Đối chiếu lịch mùa, để yên |
| Mất chúa | Không thấy ong non tập bay quá sáu tuần | Mở kiểm tra, tính ghép đàn |
| Dính thuốc | Xác ong nhiều, nằm lại trước cửa | Xem lại vùng canh tác quanh đó |
| Thùng nóng | Ong bu ngoài cửa giữa trưa | Che nắng chiều |
| Ẩm mốc | Đọng nước mặt nắp, mùi ngai ngái | Lau khô, để thoáng ngày nắng |
| Kiến quấy | Đường kiến lên thùng, ong căng thẳng ở cửa | Cắt cầu nối ngay |
Đối chiếu lịch mùa trước
Đây là việc đầu tiên nên làm, trước khi nghĩ tới bất cứ nguyên nhân nào khác.
Nếu đang vào tháng 1 đến tháng 3 thì chững lại là bình thường. Cả trại cùng chững chứ không riêng một tổ.
Nếu đang giữa tháng 5 đến tháng 10 mà chỉ một tổ chững trong khi các tổ khác vẫn sung, thì mới đáng xem kỹ.
Có sổ ghi chép thì việc này rất nhanh: mở ra so với cùng kỳ năm trước là biết ngay.
Phân biệt bằng phấn ở chân ong
Đây là dấu hiệu phân biệt tốt nhất giữa thiếu hoa và mất chúa.
Thiếu hoa: ong vẫn ra nhưng về tay không, vì ngoài kia không có gì.
Mất chúa: ong vẫn về có phấn trong vài tuần đầu, vì còn ấu trùng để nuôi. Rồi mới ngừng hẳn khi lứa cuối đã nở.
Đứng nhìn năm phút và đếm số con mang phấn là biết nghiêng về phía nào.
Khi nào mới cần can thiệp
Nếu là thiếu hoa theo mùa: để yên, chỉ chống kiến. Cho ăn khi thấy ong tha ấu trùng ra ngoài.
Nếu nghi mất chúa: chờ tới mốc sáu tuần không thấy ong non tập bay rồi mới mở kiểm tra.
Nếu nghi dính thuốc: xem lại vùng canh tác quanh đó, hỏi hàng xóm lịch phun.
Nếu do thùng nóng hoặc ẩm: xử lý ngay, đây là thứ sửa được nhanh nhất.
Ở Mora Bee, nguyên tắc là ghi lại rồi chờ một tuần trước khi can thiệp, trừ trường hợp thấy kiến hoặc thùng nghiêng.
Những chỗ người nuôi hay vấp
- Kết luận đàn bệnh mà chưa đối chiếu lịch mùa
- Mở thùng kiểm tra ngay khi thấy đàn chững
- Cho ăn khi đàn chỉ đang theo nhịp bình thường của mùa
Câu hỏi thường gặp
Đàn chững bao lâu thì đáng lo?
Nếu đang mùa khó thì cả quãng đó là bình thường. Nếu đang mùa hoa mà chững quá vài tuần thì nên xem.
Cả trại cùng chững thì sao?
Thường là do mùa hoặc do thời tiết, không phải do từng đàn. Đối chiếu lịch là ra.
Chỉ một tổ chững trong khi tổ khác vẫn sung?
Đó mới là dấu hiệu riêng của tổ đó. Xem chỗ đặt, chống kiến, và nghi mất chúa.
Có phải cứ chững là mất mật không?
Không hẳn. Đàn chững theo mùa vẫn hồi lại và cho mật vào mùa sau.
Ở Mora Bee xử lý thế nào khi thấy đàn chững?
Ghi lại rồi chờ một tuần, trừ khi thấy kiến hoặc thùng có vấn đề thì xử lý ngay.