Có những đàn không cứu được. Cố giữ thì tốn công, tốn thời gian, mà cuối cùng vẫn mất.
Biết dừng đúng lúc cũng là một phần của nghề, và thường là phần khó nhất về mặt tình cảm.
- Mất chúa quá lâu và quân còn rất ít thì nên ghép
- Mốc, ẩm nặng lan rộng thì nên xử lý sớm
- Ghép quân về đàn khác vẫn hơn để tàn dần
- Ghi lại nguyên nhân để lần sau không lặp lại
Ba trường hợp nên dừng
Mất chúa quá sáu tám tuần, không có ong non, quân giảm mạnh. Đàn không còn nguyên liệu để gây chúa mới.
Trong tổ có mốc lan rộng, ẩm nặng, mùi hôi rõ. Trường hợp này nên xử lý sớm để không ảnh hưởng khu vực xung quanh.
Sau sự cố nặng: thùng đổ làm vỡ hầu hết bọng, ấu trùng ngập trong mật, quân còn rất ít.
Trong cả ba, cố giữ thường chỉ kéo dài thêm vài tuần rồi vẫn mất.
| Tình trạng | Còn cứu được | Nên dừng |
|---|---|---|
| Quân thưa nhưng có ong non | Có | |
| Mất chúa dưới sáu tuần | Có, chờ thêm | |
| Mất chúa quá tám tuần, quân ít | Ghép về đàn khác | |
| Mốc nhẹ ở góc | Có, lau khô | |
| Mốc lan rộng, mùi hôi | Xử lý sớm | |
| Sau đổ thùng, còn quân | Có, để yên một tuần | |
| Sau đổ thùng, quân rất ít | Ghép phần còn lại |
Ghép thay vì bỏ
Dừng không có nghĩa là bỏ đi. Phần quân còn lại vẫn có giá trị.
Ghép về một đàn khoẻ thì đàn nhận được thêm sức, còn hơn để đàn kia tàn dần rồi mất trắng.
Cách ghép: đặt hai tổ sát nhau vài ngày cho quen hơi, rồi chuyển dần phần quân sang. Làm vào chiều mát, làm nhẹ tay.
Chỉ ghép khi đàn cần bỏ không có mốc hoặc bệnh, để không mang vấn đề sang đàn lành.
Thùng thu về làm sạch, phơi nắng, để dành cho lần tách sau.
Cái khó về mặt tình cảm
Nhiều người nuôi lâu năm nói đây là phần khó nhất, khó hơn kỹ thuật.
Đàn ong không phải đồ vật. Chăm cả năm rồi phải quyết định dừng thì ai cũng tiếc.
Nhưng cố giữ một đàn đã hỏng thường kéo theo hậu quả khác: tốn thời gian đáng lẽ dành cho đàn khác, và có khi còn lây mốc hoặc kiến sang khu xung quanh.
Trại giữ nguyên tắc mỗi mẻ mật gắn với một mùa hoa cụ thể, không trộn để bán quanh năm.
Ghi lại để không lặp lại
Sau mỗi lần mất đàn, ghi lại: tổ nào, đặt ở đâu, mất vào tháng nào, nguyên nhân nghi ngờ, và trước đó đã làm gì với nó.
Sau vài lần là thấy quy luật. Thường thì cùng một vị trí hay hỏng, hoặc cùng một kiểu chân kê hay lún, hoặc mất tập trung vào cùng một tháng.
Ở Mora Bee, mỗi lần mất đàn đều được ghi lại như vậy. Nhờ đó mà nhiều nguyên nhân lặp lại đã được chặn từ sớm.
Sự cố đầu tiên là học phí. Sự cố thứ hai cùng nguyên nhân mới là lỗi.
Những chỗ người nuôi hay vấp
- Cố cứu đàn đã mất gần hết quân
- Ghép đàn đang có mốc sang đàn lành
- Mất đàn rồi không ghi lại nguyên nhân
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu thì kết luận một đàn không cứu được?
Với mất chúa thì sau sáu tới tám tuần. Với sự cố nặng thì sau một tuần theo dõi.
Ghép quân về đàn khác có an toàn không?
An toàn nếu đàn cần bỏ không có mốc hoặc bệnh. Ong dú ít gây gổ nên phần lớn nhập êm.
Bao nhiêu phần trăm đàn mất mỗi năm là bình thường?
Vài phần trăm với người có kinh nghiệm. Người mới thường cao hơn trong năm đầu.
Thùng của đàn đã mất có dùng lại được không?
Được sau khi làm sạch và phơi nắng, trừ khi thùng từng bị mốc nặng.
Ở Mora Bee tỉ lệ mất đàn thế nào?
Thấp nhờ chống kiến đều và gia cố trước mùa, nhưng năm nào cũng có vài trường hợp.